Filmanalizi.NET

Film Analizinin Vazgeçilmez Merkezi!

BIRDMAN veya Cahilliğin Umulmayan Erdemi (2014) – Detaylı Film Analizi

Birdman 2015 Oscar ödüllerine damgasını vurmayı başaran kaliteli bir yapım. Birbirinden ünlü oyuncuların rol aldığı Birdman, sağlam ve özgün senaryosuyla seyredilmeyi hak eden bir film. Filmin karışık ve ilk bakışta anlaşılması zor bir kurguya sahip olduğunu söylemek gerekiyor. Kendinizi final sahnesi de dahil olmak üzere filmin tamamında ne seyrettiğinizi ve neyin gerçek neyin hayal olduğunu sorgularken buluveriyorsunuz. Birdman, film tadında bir tiyatro veya tiyatro tadında bir film. Bence her iki tanımlama da bu yapım için uygun.

https://www.youtube.com/watch?v=uJfLoE6hanc

Analiz kısmına geçmeden önce özellikle filmi ilk kez seyredecek izleyiciler için belirtmek istediğim noktalar bulunmakta. Öncelikle Birdman bir aksiyon filmi değil. Bir saat 59 dakika süren bu yapımın neredeyse tamamı bir tiyatro binası içerisinde geçmektedir. Dolayısıyla film içerisinde çok fazla diyalog ve konuşma bulunmaktadır. Bu durumun özellikle ilk yarıda filmin akıcılığını büyük orada azalttığını düşünüyorum. Birdman sizi düşünmeye ve çözümleme yapmaya davet eden bir yapım. Eğer uzun diyalogları birleştirip yorum yapmayı ya da bir sonuca ulaşmayı sevmiyorsanız Birdman’e yaklaşmanızı tavsiye etmem.

Söylemeden geçemeyeceğim bir diğer nokta da şu: Bu film sadece kesintisiz yani görüntü atlaması bulunmayan sahneleri seyretmek için bile izlenebilir. Bu sahnelerin muhteşemliği bizleri film için harcanan emeğe bir kez daha hayran bırakmakta…

Filmin Konusu

Filmde Riggan olarak seyredeceğimiz karakter yaklaşık yirmi yıl önce Birdman adlı bir süper kahramanı canlandırarak üne kavuşmuş eski bir film yıldızıdır. Riggan, eski günlerini özlemekte ve kendisini tekrardan popüler hale getirebilecek bir tiyatro oyunu üzerinde çalışmaktadır. Riggan, Brodaway adlı ünlü bir tiyatroda sergilenecek bu oyunun hem yazarı, hem oyuncusu hem de yönetmenidir. Film onun adeta her şeyini feda ederek başarmaya çalıştığı tiyatro oyununda başarılı olabilmek için verdiği mücadeleyi anlatmaktadır.

Yazının bundan sonrası tamamen spoiler içermektedir.

Riggan’ın Gerçekten Süper Güçleri Var Mı?

Final sahnesinde Riggan’ı bir hastane odasında gökyüzünde uçuşan kuşlara bakarken görürüz. Kamera onu pencerede bırakır ve yavaşça odaya doğru çevrilir. Onun pencereden atlayıp atlamadığına dair en küçük bir ipucu bile görmeyiz. Bu sırada odaya giren Sam açık pencereye doğru koşar; bakışlarından anladığımız kadarıyla babasını yerde göremez ve başını yavaş yavaş yukarıya doğru kaldırır. Kocaman gözleri yukarıda gördüğü bir şeye odaklanır ve az sonra gülümsemeye başlar. Buradan hareketle onun gökyüzünde babasını gördüğünü düşünüyoruz. Bu durumda onun gerçekten süper güçleri var mı?

Tüm bunların yanıtlarını aramak için filme yerleştirilen ipuçlarını incelemeye başlayalım.

Filmde pek çok sahnede Riggan’ın süper güçlerini kullandığını görmekteyiz. Örneğin bu sahnede elini bile dokunmadan televizyonu kapatır. Onun daha sonra bakışlarıyla bir vazoyu hareket ettirdiğini görürüz. Film boyunca buna benzer pek çok sahne bulunmaktadır. Dikkat ederseniz bunların tamamında biz olayları Riggan’ın bakışıyla görmekteyiz ve tüm bunlara şahitlik eden hiç kimse bulunmamaktadır. Ancak yönetmen bizi film boyunca Riggan’ın zihnine hapsetmez ve biz fark edelim ya da etmeyelim bazı sahnelerde bizi onun zihninden dışarıya çıkarak bu olağanüstü olayların gerçek yüzünü görmemizi sağlar. Örneğin bu sahnede Riggan güçlerini kullanarak odayı dağıtmaktadır. Bu sırada gürültüyü duyan arkadaşı Jake kapıyı aralayarak onu seyreder. Riggan onun geldiğini görmez. Yönetmen bizi Riggan’ın zihninden çıkarır ve olayı Jake’in bakışından seyretmeye başlarız. Riggan odayı süper güçlerini kullanarak değil; eşyaları kendi elleriyle sağa sola savurarak dağıtmaktadır.

Bir başka sahnede onun süper gücü sayesinde tiyatro girişine uçarak geldiğini görmekteyiz. Ancak Riggan’ın ardından koşan taksici “Bu adam delirmiş, paramı vermedi!” diye feryat etmektedir. Riggan’ın zihninden çıktığımız anda olayların gerçekte nasıl olduğunu görebilme şansı yakalıyoruz. Riggan havadan yere indiğinde kapı önünde duran görevliye müziği kesmesini söyler. Adam onun ne söylediğini anlamaz ama müzik bir anda kesilir. Yani duyduğumuz müzik aslında onun zihnindedir; aynen bizim onun zihninde oluşumuz gibi. Tüm bu sahnelerden hareketle onun süper güçlerinin olmadığını; uzun yıllar boyunca canlandırdığı Birdman karakterinin onun kişiliği haline geldiğini ve ondan kopamadığını rahatlıkla söyleyebiliriz.

Riggan’ın Kendisini Diğer İnsanlardan Üstün Görmesi Ve Bencilliği

Riggan’ın çevresindeki kişilerle iletişim kurduğu pek çok sahnede onların arasında olsa da onlarla yaşamadığını gözlemlemekteyiz. Örneğin büyük olasılıkla set ekibinden olan bu kişiyle selamlaştığı bu sahnede onun adını doğru hatırlamaz. Birlikte çalıştığı insanların isimlerini bile öğrenemeyecek kadar onlardan kopuk yaşayan Riggan karısıyla ile neden ayrıldıklarını bile hatırlamamaktadır. Riggan’ı filmin başında Buda heykelinin yanında konsantrasyon duruşu yaparken görürüz. Bu duruş esnasında içerisinde bulunduğu dünyayı ya da tiyatroyu pis kokan bir çöplüğe benzetir ve oraya ait olmadığını söyler. Riggan uzun yıllar boyunca canlandırdığı Birdman karakterinin etkisiyle kendisini diğer insanlardan üstün bir yere konumlandırmakta ve onların arasında olmayı adeta kendisine yedirememektedir. Onun kendisini tüm olayların merkezine koyduğu, dünyayı kendisinden ibaret saydığı ve ileri derecede bencil olduğu görülmektedir. Belki en az kendisi kadar iyi bir oyuncu olan Ralph’ın yeteneğini sorguladığı ve hüküm verdiği görülür. Eski karısı Sylvia ona heyecanla öğretmenliğe geri döneceğini söyler. Hayatındaki bu önemli değişimi ona söylerken yüzü gülmektedir. Ancak Riggan ne kadar bencil olduğunu bir kez daha gösterir ve onun bu sözlerini umursamaz bile. Kendi aklındakileri söylemeye devam eder. Televizyonda Iron Man’in başarısı anlatan görüntüye dayanamaz ve televizyonu kapatır. Az sonra onun Demir Adama Teneke Adam ve süper kahramanları canlandıran oyunculara aktör bozuntuları dediğini duyarız. Odasında bulunan Birdman posterini indiren Riggan’ı uyaran Jake posteri ona ekibin hediye ettiğini onları gücendirmemesi gerektiği ifade etse de Riggan ekibi umursamadığını söyler.

Tiyatro oyunu gerçekte ne anlama gelmektedir?

Riggan’ın yazdığı, yönettiği ve oynadığı bu oyun aslında onun hayatını anlatmaktadır. Zaten Nick bu oyunu adaptasyon yani uyarlama olarak adlandıracaktır. Oyun bir başkasının hayatını uyarlıyor gibi dursa da uyarlanan hayat Riggan’ın kendi yaşam öyküsüdür. Örneğin repliklerinde aşk kavramının sorgulandığını görürüz. Repliklerde aşık olduğu bir kişiyi öldürmeye kalkışan bir karakterden bahsedilir. Oyuncular bu durumun aşk olup olmayacağını tartışırken filmin sonlarına doğru bu olayın Riggan ve karısı arasında yaşandığını anlarız. Riggan karısına bıçak fırlatmış ve bu olaydan sonra ayrılmışlardır.

Riggan gerçek hayatta karısını hem de kendi yatak odalarında aldatmıştır. Tiyatro oyununda gördüğümüz aldatma sahnesi işte bu gerçeğe gönderme yapmaktadır. Riggan ayrıca bu olaydan sonra intihar etmeyi denemiştir; aynen tiyatro oyununun sonunda onun canlandırdığı Nick karakterinin yaptığı gibi.

Bu oyun kendi hayatını anlatmasına rağmen Riggan kendisini temsil eden Nick karakterine oyunda bahsedilen ve karısını öldürmeye çalışan kişiyi tanımadığını söyletir hem de aynı ya da yakın anlama gelen cümlelerle. (1) Yanlış kişiye soruyorsun. (2) Adamın adını şöyle bir duydum sadece. (3) Ben bilemem. (4) Ayrıntıları bilmem lazım. Tecrübeli bir oyuncu olan Mike bu duruma dikkat çeker ve bu cümlelerin aynı anlama geldiğini sadece bir repliğin bu anlamları verebileceğini söyler.

Tiyatro sahneleri sanıldığından çok daha fazla gizem barındırmaktadır. Örneğin Riggan bu sahnede Sam’la konuştuktan sonra sağ tarafına bakar ve orada Laura’nın sergilediği oyunu görür. Laura sahnede Nick’in hamile olduğunu bilmediğini söylemektedir. Bu durum gerçek hayatta Laura’nın hamile olduğunu oldukça geç öğrenen Riggan’ın durumu ile birebir örtüşmektedir. Laura bu repliklerinde bebeği istemediği söyler ve bunun nedeni Nick’i sevmemem değildi, diye ekler. Bu sahne sanki gelecekten haber vermektedir çünkü Laura daha sonra Riggan’a hamile olmadığını söyleyecektir. Onun böyle konuşmasının nedeni Riggan’ın güvenilmez ve umursamaz tavırlarıdır. O aslında bebek sahibi olmayı istemiştir.  

Riggan’ın Asıl Amacı Nedir?

Riggan aslında şöhrete ve alkışa esir düşen, kaybettiği popülerliğini elde etmeyen çalışan bir karakterdir. Riggan beğenilmeye ve alkışlanmaya o kadar önem vermektedir ki karısı Sylvia onun oynadığı bir komediyi beğenmediği için ona bıçak fırlatmıştır. Babasını çok iyi tanıyan Sam ilerde babasının tüm bunları sanat için değil, dikkat çekmek ve diğer insanlar gibi sıradan olmak istemediği için yaptığını söyleyecek ve gerçekleri onun yüzüne çarpacaktır. Sam’in bu cümleleri onun gerçek amacını ortaya koymaktadır. Dikkat çekmek yani tekrardan popülerlik yakalamak ve sıradanlıktan kurtulmak…

Ben onun Birdman karakteri altında ezildiğine inanmıyorum. Zaten kendisi Birdman 4’ü çekmeyi reddettiğini söylemektedir. Riggan için asıl olan şöhret, alkış ve diğer insanlar tarafında takdir edilme beklentilerine ulaşmaktır. O sadece bunu nasıl yapacağı konusunda kafa karışıklığı yaşamaktadır. Tekrardan Birdman karakterine dönüş mü yoksa tiyatro mu? Hangisi ona daha fazla alkış getirecektir? Onun yaşadığı ikilemin temelinde bu vardır. Riggan o kadar büyük bir ikilem içerisindedir ki bir taraftan, Mike’ın istediği parayı bulabilmek için evini ipotek ettirirken diğer taraftan oyundan tamamen vazgeçmeyi bile düşünebilmektedir.

Birdman film analizinin tamamını 25. Kare Youtube kanalından seyredebilirsiniz. Videoda yazıda yer almayan çok fazla detay bulunmaktadır.

 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir